Romanya Enerji Piyasası Sözlüğü: ANRE’den PZU’ya Yatırımcının Bilmesi Gereken 32 Terim

Bu sözlük, Romanya’da yenilenebilir enerji projesi geliştiren, finanse eden ya da elektrik satın alan herkesin karşılaştığı 32 terimi, ANRE (Romanya Enerji Piyasaları Düzenleme Kurumu) ve ATR’den prosümer ve PZU’ya kadar tanımlıyor. Her tanım, kavramın Romanya piyasasında nasıl işlediğini tarihli verilerle anlatıyor ve konuyu ayrıntılı ele alan analize yönlendiriyor.

Romanya enerji piyasasında kim ne yapıyor?

Kurum	Görevi	Projeler için önemi
ANRE	Düzenleyici: kararlar, metodolojiler, izinler, lisanslar	Şebeke bağlantı kurallarını ve teminatları belirler
Transelectrica	İletim sistemi işletmecisi; dengeleme piyasası	Büyük projeleri bağlar, kapasiteyi bölge bazında tahsis eder
Dağıtım işletmecileri	110 kV, orta ve alçak gerilim şebekeleri	Küçük projeleri ve prosümerleri bağlar
OPCOM	PZU, gün içi piyasası, merkezi piyasalar	Referans fiyat; CfD karşı tarafı
Enerji Bakanlığı	CfD ihaleleri, Modernizasyon Fonu çağrıları	Kamu desteğinin takvimi

A-C

ANRE

ANRE (Romanya Enerji Piyasaları Düzenleme Kurumu), enerji sektörünü düzenleyen kurum. Şebeke bağlantı metodolojilerini onaylıyor, kuruluş izinlerini ve lisansları veriyor, prosümer verilerini yayımlıyor ve elektrik tesisatı projelendiren ve uygulayan şirketlere yetki belgesi veriyor. 2026’nın en yakından izlenen düzenlemesi, şebeke kapasitesi teminatını getiren ANRE’nin 15/2026 sayılı kararı.

ATR (teknik bağlantı onayı)

Teknik bağlantı onayı (aviz tehnic de racordare, ATR), şebeke bağlantısının ilk resmi adımı: Transelectrica ya da dağıtım işletmecisi tarafından veriliyor ve bağlantı noktasını, onaylanan kapasiteyi ve gereken işleri belirliyor. 1 Nisan 2026 itibarıyla yaklaşık 1.500 projenin elinde toplamı 86 GW’ı aşan geçerli ATR vardı; oysa sistemin ihtiyacı yaklaşık 9.000 MW. 5 MW ve üzeri yeni projelerde ATR, ancak tahsis edilen kapasitenin bedeli ödendikten sonra veriliyor.

Bağlantı belgesi (certificat de racordare)

Bağlantı belgesi, işler tamamlandıktan sonra şebeke işletmecisi tarafından veriliyor ve tesisin işletmeye alınabileceğini doğruluyor. ATR ve bağlantı sözleşmesinin ardından gelen bu belge, şebeke bağlantısının son aşaması. ANRE’ye göre prosümerlerde bağlantı belgesini, prosümer sertifikasıyla birlikte dağıtım işletmecisi düzenliyor.

Bağlantı sözleşmesi (contract de racordare)

Bağlantı sözleşmesi, ATR’den sonra şebeke işletmecisiyle imzalanıyor ve şebeke bağlantısının ikinci aşamasını oluşturuyor; başvuru sahibi bağlantı bedelini bu sözleşmeye göre ödüyor, bağlantı işleri de bu çerçevede yapılıyor. 2026’dan itibaren kuruluş izni zamanında alınmazsa ATR ve sözleşme kendiliğinden sona eriyor, teminatlar da paraya çevriliyor.

BESS (batarya enerji depolama sistemi)

BESS, elektriği bataryalarda depolayan, bağımsız olarak ya da bir güneş veya rüzgâr santraliyle aynı sahada kurulan sistem. Romanya’da Nisan 2026 itibarıyla 1.130 MWh (599 MW) batarya depolama kapasitesi işletmedeydi; 21 Ağustos’a kadar buna 663 MW daha eklendi. Modernizasyon Fonu’nun bağımsız bataryalar için açtığı 150 milyon euroluk çağrının son başvuru tarihi 30 Ekim 2026.

Bölge bazlı kapasite tahsisi

Transelectrica, Haziran 2026’dan bu yana şebeke kapasitesini başvuru sırasına göre değil, rekabetçi prosedürlerle ve bölge bazında tahsis ediyor. Talebin kapasiteyi aşmadığı bölgelerde ihale fiyatı sıfır; aştığı bölgelerde teklifler fiyata göre sıralanıyor. Böylece şebeke bağlantısında konum, teklifin bir parçası hâline geldi.

CfD (fark sözleşmesi)

Fark sözleşmesi, 15 yıllık çift yönlü bir sözleşme: piyasa fiyatı sözleşme fiyatının altında kaldığında üretici aradaki farkı alıyor, üstüne çıktığında farkı geri ödüyor. Modernizasyon Fonu’ndan 3 milyar euroyla finanse edilen programı Enerji Bakanlığı yürütüyor, sözleşmelerin karşı tarafı ise OPCOM; üç turda 4,5 GW’ın üzerinde kapasite tahsis edildi. Kazananların sözleşmeden itibaren 36 ay içinde ticari işletmeye geçmesi gerekiyor.

D-H

Dağıtım işletmecisi

Dağıtım işletmecileri 110 kV, orta ve alçak gerilimdeki bölgesel şebekeleri işletiyor; tüketicileri, prosümerleri ve küçük projeleri şebekeye bağlıyor. 5-50 MW arasındaki projeler şebeke kapasitesi başvurularını dağıtım işletmecisi üzerinden yapıyor. ANRE’ye göre prosümerlerde ATR’yi ve bağlantı belgesini veren, ölçümü yapan da dağıtım işletmecisi.

Dengeleme piyasası

Dengeleme piyasasında Transelectrica, üretim ve tüketimin programlanan değerlerden sapmalarını gerçek zamanlı olarak telafi etmek için elektrik alıyor ya da satıyor. Katılımcıların sapmaları dengesizlik olarak uzlaştırılıyor; bataryalar ve diğer esnek tesisler ise dengeleme enerjisi sunarak gelir elde ediyor. Bu nedenle bu piyasanın kuralları, enerji depolama gelirlerini doğrudan şekillendiriyor.

EPC (mühendislik, tedarik ve inşaat)

EPC, tek bir şirketin tasarım, ekipman tedariki ve inşaattan devreye almaya kadar tüm sorumluluğu üstlendiği model. CfD programındaki 36 aylık süre, EPC talebini 2028 civarında yoğunlaştırıyor; bu teslim riskini EPC kapasitesi analizimizde ele aldık. Momentum Energy, Alba ilinde inşaatı 1 Ekim 2026’da başlayan 79 MWp’lik bir güneş santralinin EPC’sini üstleniyor.

Greenfield proje

Greenfield proje, izni, şebeke bağlantısı ve altyapısı olmayan bir sahada sıfırdan geliştirilen proje. 2026’dan itibaren Romanya enerji piyasasında böyle bir projenin giriş koşulu şebeke kapasitesi: MW başına 20.000 euro teminat ve bölge bazlı tahsis artık ATR’den önce geliyor.

Gün içi piyasası

OPCOM’un işlettiği ve Avrupa gün içi piyasa birleşmesi (SIDC) kapsamında Avrupa piyasalarına bağlı olan gün içi piyasası, PZU kapandıktan sonra teslimata yakın saatlere kadar alım satım yapılmasına imkân veriyor. Güneş santralleri tahmin sapmalarını burada düzeltiyor, bataryalar da gün içindeki fiyat farklarından yararlanıyor; konu PPA ve elektrik fiyatları sayfamızda.

Gün öncesi piyasası (PZU)

PZU (piața pentru ziua următoare), ertesi günün elektriğinin işlem gördüğü ve OPCOM’un işlettiği gün öncesi piyasası; burada oluşan fiyat, Romanya piyasasının kısa vadeli referansı. Avrupa piyasalarıyla birleşik çalışan PZU’da aylık ortalama fiyat Ocak 2026’da 150,51 euro/MWh, Mayıs’ta 109,56 euro/MWh, Haziran’da 122,99 euro/MWh oldu; veriler PPA ve elektrik fiyatları sayfamızda.

Hibrit proje

Hibrit proje, iki ya da daha fazla teknolojiyi, genellikle güneşle rüzgârı veya güneşle bataryayı, çoğu zaman aynı şebeke bağlantısı üzerinde birleştiriyor. EBRD, Ağustos 2026’da 342 MW güneş ve 300 MWh bataryadan oluşan bir projeye 120 milyon euro kredi verdi; finansörler de hibrit yapıyı giderek daha fazla finanse edilebilirliğin standardı olarak görüyor. Ayrıntılar hibrit projeler analizimizde.

İ-M

İletim sistemi işletmecisi: Transelectrica

Transelectrica, yüksek gerilim iletim şebekesini işletiyor, ulusal yük dağıtımını yürütüyor, enterkonneksiyon kapasitesini tahsis ediyor ve dengeleme piyasasını yönetiyor. 2026’dan bu yana şebeke kapasitesini, kapasite tahsisi analizimizde anlattığımız prosedürle bölge bazında dağıtıyor. Şirket, 1 Ocak-21 Ağustos 2026 döneminde 2.514 MW yeni kapasitenin şebekeye bağlandığını açıkladı.

İnşaata hazır proje (RTB)

İnşaata hazır (ready-to-build, RTB) projede inşaata başlamak için gereken her şey tamam: arazi hakkı, kapasitesi teyit edilmiş şebeke bağlantısı, yapı ruhsatı, çevre onayı ve kuruluş izni. Romanya enerji piyasasında birçok uluslararası yatırımcı projeleri bu aşamada satın alıyor; 2026 kuralları da bu projeleri daha nadir ve daha değerli hâle getirdi.

İşletme ve bakım (O&M)

İşletme ve bakım, santralin devreye alındıktan sonraki işletimini kapsıyor: üretimin izlenmesi, önleyici ve düzeltici bakım. Santralin kullanılabilirliği, bir CfD ya da PPA süresince doğrudan gelire dönüşüyor. Momentum Energy, EPC ve proje geliştirmenin yanı sıra işletme ve bakım hizmetleri de sunuyor.

Kuruluş izni (autorizație de înființare)

Kuruluş izni, yeni bir üretim ya da depolama tesisinin inşası için ANRE’nin verdiği izin; ticari işletme için ardından lisans gerekiyor. 2026’dan itibaren bu iznin bağlantı sözleşmesinden sonraki 12 ay içinde alınması gerekiyor, aksi hâlde ATR ve sözleşme kendiliğinden sona eriyor; ayrıntılar kapasite ihalesi analizimizde. ANRE, Şubat 2026’da finansmanını kanıtlayamayan bir rüzgâr projesinin kuruluş iznini ilk kez üç ay süreyle askıya aldı.

Menşe garantisi (GO)

Menşe garantileri, bir MWh elektriğin yenilenebilir kaynaklardan üretildiğini kanıtlayan sertifikalar; yeşil PPA’ların ve şirketlerin sürdürülebilirlik raporlamasının temelini oluşturuyor. Ulusal bir sicilde düzenlenen Romanya menşe garantileri şimdilik yalnızca ülke içinde kullanılabiliyor. Romanya, Avrupa sertifika sistemini yöneten AIB’ye 1 Ocak 2027’den itibaren tam üye olmayı hedefliyor; ayrıntılar menşe garantileri analizimizde. Menşe garantileri, eski santrallere yönelik destek programı olan yeşil sertifikalarla aynı şey değil; yeşil sertifikaları rehberimizde anlatıyoruz.

Modernizasyon Fonu

Modernizasyon Fonu, AB ETS emisyon izinlerinin açık artırmayla satışından finanse ediliyor ve 2021-2030 döneminde 13 üye ülkenin enerji yatırımlarını destekliyor. Romanya, 2024’te ve 2026’nın ilk ödeme döngüsünde yararlanıcılar arasında en yüksek ödemeyi aldı; Eylül 2026 itibarıyla Romanya’daki yatırımlar için yaklaşık 7,4 milyar euronun ödenmesi onaylanmıştı. CfD programı ve bağımsız bataryalar için açılan 150 milyon euroluk çağrı bu kaynaktan karşılanıyor. Çağrıların listesi Modernizasyon Fonu rehberimizde.

MW, MWh ve MWp

MW gücü, MWh ise enerjiyi ölçer: 127 MW / 254 MWh’lik bir batarya, tam gücünü yaklaşık iki saat boyunca verebilir. MWp, güneş panellerinin standart test koşullarındaki tepe gücüdür ve şebeke bağlantısında onaylanan güçten farklı olabilir. Momentum Energy’nin santralleri MWp ile ifade ediliyor; güneş piyasası verileri ise kaynağın birimini koruyor.

N-Ş

Negatif fiyatlar

Negatif fiyatlar, arz talebi ve ihracat kapasitesini aştığında PZU’daki takas fiyatının sıfırın altına düşmesiyle oluşuyor. Romanya’da talebin düşük olduğu güneşli hafta sonlarında görülüyor ve en çok güneş santrallerinin öğle saatlerindeki piyasa satış gelirlerini vuruyor; bataryalar içinse bir fırsat. Ayrıntılar negatif fiyatlar analizimizde.

OPCOM

Transelectrica’nın bağlı şirketi olan OPCOM, Romanya’nın elektrik piyasası işletmecisi: PZU’yu, gün içi piyasasını ve merkezi sözleşme ve yeşil sertifika piyasalarını işletiyor, ancak dengeleme piyasası onun alanında değil. CfD’lerin karşı tarafı olarak 2025’te 2.630,48 MW rüzgâr ve 1.914,34 MW güneş için 75 sözleşme imzaladı.

PNRR (Ulusal Toparlanma ve Dayanıklılık Planı)

Romanya Ulusal Toparlanma ve Dayanıklılık Planı (PNRR), son revizyonla yaklaşık 20,1 milyar euroya indi; hedeflerin 31 Ağustos 2026’ya kadar tamamlanması gerekiyordu, ödemeler ise 31 Aralık 2026’da kapanıyor. Enerjide 3,5 GW’lık CfD hedefi 4.544,82 MW’lık sözleşmeyle aşıldı; ayrıntılar PNRR’nin sonuna ilişkin analizimizde.

PPA (fiziksel ve sanal)

Elektrik alım anlaşması (PPA), bir üreticinin elektriği bir alıcıya hangi fiyattan satacağını uzun vadeli olarak sabitliyor. Fiziksel PPA’da elektrik alıcıya fiilen teslim ediliyor; sanal PPA’da ise üretici elektriği piyasada satıyor, taraflar anlaşılan fiyatla piyasa fiyatı arasındaki farkı uzlaştırıyor ve menşe garantileri genellikle alıcıya geçiyor. Rezolv Energy, Bekaert ile yılda 100 GWh rüzgâr elektriği için 10 yıllık sanal PPA imzaladı; ayrıntılar PPA ve elektrik fiyatları sayfamızda ve PPA rehberimizde.

Prosümer

Prosümer, yenilenebilir kaynaklardan kendi tüketimi için elektrik üreten, bu elektriği depolayabilen ve fazlasını şebekeye satabilen nihai tüketici; çoğunlukla çatısında güneş paneli olan bir konut ya da işletme. ANRE’ye göre Romanya’da 31 Mayıs 2026 itibarıyla 3.897 MW kurulu güce sahip 346.194 prosümer vardı ve bunların %33’ünde batarya bulunuyordu. Bağlantı ve sertifikasyon dağıtım işletmecisi üzerinden yürüyor; ayrıntılar prosümer analizimizde.

Sözleşme fiyatı (strike price)

Sözleşme fiyatı, CfD ihalesinde kazanılan ve fark ödemelerinin hesaplandığı sabit fiyat. 2. turda (Ağustos 2025) ortalama fiyat güneşte 40,46 euro/MWh, rüzgârda 73,8 euro/MWh oldu. CfD programının kurallarına göre fiyat yalnızca üç yılda bir ve ancak birikimli enflasyon %10’u aşarsa güncelleniyor.

Şebeke kapasitesi ihalesi

Şebeke kapasitesi ihalesi, Transelectrica’nın 5 MW ve üzeri üretim ve depolama projelerine, ANRE metodolojisine göre (79/2025 ve 15/2026 sayılı kararlarla değişik 53/2024 sayılı karar) şebeke kapasitesi tahsis ettiği prosedür. İlk ihalede günlük seanslar 30 Ekim 2026’da başlıyor; kazanılan kapasite 2028-2037 dönemini kapsıyor. Ayrıntılar ilk ihale analizimizde.

Ü-Y

Üretim kısıntısı (curtailment)

Üretim kısıntısı, şebekenin darboğaz ya da arz fazlası nedeniyle mevcut elektriğin tamamını alamadığı durumlarda yenilenebilir santralin üretiminin azaltılması. Romanya’da en çok güneş üretiminin yoğun olduğu bölgelerde öğle saatlerinde görülüyor ve negatif fiyatlarla el ele gidiyor; ayrıntılar üretim kısıntısı analizimizde.

Üst hakkı (drept de superficie)

Üst hakkı, geliştiriciye başkasına ait bir arazide santral kurma ve santrale sahip olma imkânı veriyor. Büyük projeler genellikle satışı 17/2014 sayılı Kanun’daki önalım prosedürüne tabi olan yerleşim alanı dışındaki tarım arazilerinde ya da üst hakkıyla kullanılan arazilerde kuruluyor; kurallar güneş enerjisi sayfamızda özetleniyor.

Yakalama fiyatı (capture price)

Yakalama fiyatı, bir santralin üretim profiline göre ağırlıklandırılmış olarak fiilen elde ettiği ortalama fiyat. Güneşte, giderek daha fazla panel aynı öğle saatlerinde ürettikçe bu fiyat düşüyor; akşam da üretim yapan rüzgâr ise değerini daha iyi koruyor. Bunu üçüncü CfD ihalesi analizimizde ele aldık; aynı sahadaki depolama, güneş santralinin yakalama fiyatını yükseltiyor.

Yan hizmetler

Yan hizmetler, Transelectrica’nın frekansı istikrarlı ve sistemi güvenli tutmak için satın aldığı rezervler: FCR (frekans kontrol rezervi), aFRR ve mFRR (otomatik ve manuel frekans geri getirme rezervleri). Bataryalar bunları gün öncesi ve gün içi piyasalarındaki arbitrajla birleştiriyor; kurallar enerji depolama sayfamızda.

Momentum Energy’nin Görüşü

Romanya piyasasında aynı terimler geliştirici, finansör ve elektrik alıcısı için farklı anlamlar taşıyabiliyor ve bu karışıklığın bir maliyeti var. ATR bir santralin kurulacağını, CfD de zamanında teslimatı garanti etmiyor; MWp ise bağlantı noktasındaki MW ile aynı şey değil.

Bir projeyi değerlendirirken bu terimleri değeri belirleme sırasına göre okuyoruz: önce şebeke bağlantısı ve tahsis edilen kapasite, ardından izinler ve EPC sözleşmesi, en son gelirler. Kurallar değiştikçe tanımları güncelleyeceğiz.

Kaynaklar ve referanslar

Bu yazıda atıf yapılan kurumlar ve belgeler.

1. OPCOM, Raport anual OPCOM S.A. 2025
2. Transelectrica, Functions
3. Transelectrica, Structura pieței angro de energie electrică din România
4. ANRE, Cum devin prosumator
5. ANRE, Comunicat de presă: 850 de megawați înființați într-o singură ședință a Comitetului de reglementare (18.02.2026)
6. ANRE (Romanya Enerji Piyasaları Düzenleme Kurumu)
7. Transelectrica (iletim sistemi işletmecisi)
8. OPCOM (Romanya enerji borsası)
9. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD)